Hoornaar of Aziatische hoornaar? Zo herken je ze en de wesp

Kort samengevat

• Europese hoornaar: groot, roodbruin met geel en zwart, eenkleurige poten, nest meestal in een holle boom (EIS Kenniscentrum Insecten).
• Geelpoothoornaar of Aziatische hoornaar: zwart borststuk, donker achterlijf met dunne geel-oranje lijntjes, gele pootuiteinden, zomernest vaak hoog in een boom (Wespenstichting).
• Hoornaars zijn alleen agressief vlak bij hun nest (EIS Kenniscentrum Insecten). Blijf op minstens 5 meter afstand van een nest (Rijksoverheid).
• De wespen aan tafel zijn de gewone wesp en de Duitse wesp. Daarvoor begin je in het voorjaar.

Hoe herken je een hoornaar, een Aziatische hoornaar en een wesp?

Kijk naar de grootte, het borststuk en de poten: de Europese hoornaar is groot en roodbruin, de Aziatische hoornaar kleiner en bijna zwart met gele pootuiteinden, en een gewone wesp is kleiner en felgeel met zwart. Zo zie je het verschil:

Let op: gele pootuiteinden alleen zeggen niet alles, want ook andere wespen hebben poten die zwart beginnen en geel eindigen. Kijk daarom ook naar het zwarte borststuk en het ontbreken van roodbruin (Wespenstichting).

Wat is het verschil tussen een hoornaar en een wesp?

Een hoornaar is een grote wesp: de Europese hoornaar is de grootste wespensoort van Nederland (Wespenstichting) en heeft roodbruin op kop en borststuk, waar een gewone wesp felgeel en zwart is. Hoornaars vangen andere insecten, zoals vliegen, muggen en bijen, als voer voor hun larven, en de Europese hoornaar gaat zelfs 's nachts op pad (Natuurmonumenten); 's avonds komt hij op kunstlicht af (Wespenstichting). De limonadewespen aan tafel zijn de gewone wesp en de Duitse wesp (Wespenstichting).

Is een hoornaar gevaarlijker dan een wesp?

Niet als je hem met rust laat: hoornaars zijn alleen agressief vlak bij hun nest, en daarbuiten noemt EIS Kenniscentrum Insecten ze "vriendelijke grote reuzen". Ook de geelpoothoornaar steekt alleen als hij zich bedreigd voelt, en een steek is alleen gevaarlijk bij een allergie (Rijksoverheid). Bel 112 als je allergisch bent, in korte tijd meerdere keren bent gestoken, in mond, keel of hals bent gestoken, of klachten krijgt van een ernstige allergische reactie (Rijksoverheid). Dat nummer geldt in Nederland en in België.

Moet je een Aziatische hoornaar melden in Nederland?

Een losse geelpoothoornaar hoef je niet te melden; een nest wel, bij je provincie of gemeente, als het in de openbare ruimte overlast geeft of hangt op een plek waar veel mensen komen (Rijksoverheid). Hoe je meldt, verschilt per provincie en gemeente; de provincie Groningen vraagt bijvoorbeeld een foto en de plek via waarneming.nl. De provincie of gemeente beoordeelt daarna of het echt een geelpoothoornaar is en of het nest weg moet (Rijksoverheid). Hangt het nest op eigen terrein en geeft het overlast, dan is de eigenaar verantwoordelijk: laat het weghalen door een professionele bestrijder die geen gif gebruikt, en bestrijd het nooit zelf (Rijksoverheid).

Hoe meld je een Aziatische hoornaar in Vlaanderen?

Via Vespa-Watch, de meldsite van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO): kijk eerst op de kaart of het nest al gemeld is, en meld het anders met een duidelijke foto via het formulier. Een losse hoornaar meld je daar apart. Vanaf 1 mei volgt na een melding gratis gecoördineerde bestrijding, als de plek van het nest daarvoor in aanmerking komt (Vespa-Watch).

Waarom is de Aziatische hoornaar een probleem?

Omdat hij een invasieve exoot is die honingbijen vangt: de soort staat sinds 2016 op de Europese Unielijst van invasieve exoten (NVWA). Bij meerdere hoornaars voor een bijenkast durven de bijen niet meer naar buiten, waardoor het volk minder voedsel verzamelt en slechter de winter doorkomt (Rijksoverheid).

Moet je een Europese hoornaar met rust laten?

Ja: de Europese hoornaar is een inheemse soort die alleen vlak bij het nest agressief is (EIS Kenniscentrum Insecten), en Natuurmonumenten raadt aan hem met rust te laten. Je hoeft hem niet dood te maken; zijn nest sterft in het najaar vanzelf uit (Wespenstichting). Geeft een nest echt hinder, laat dan een wespenconsulent of bestrijder kijken. Meer in wespennest verwijderen.

Welke andere wespen zie je in Nederland?

Van de ongeveer 6.000 wespensoorten in Nederland leven er maar ongeveer vijftien in een volk; de rest, zoals graafwespen en sluipwespen, leeft alleen en is zelden lastig (Wespenstichting). De Franse veldwesp maakt kleine nestjes met hooguit enkele tientallen wespen (Wespenstichting). Zie je een grote, donkere wesp zonder roodbruin, vergelijk hem dan met de geelpoothoornaar in de tabel hierboven.

Wat doe je als het een gewone wesp is?

Bij gewone wespen begin je in het voorjaar: hang dan een nepwespennest op bij het terras, de veranda of de schuur, en houd in de zomer eten en drinken afgedekt. Het idee achter een nepwespennest: een koningin die als het in april warmer wordt een nestplaats zoekt (Natuurpunt), begint liever niet naast een bestaand volk. De Super Ninja Waspinator is zo'n nagebootst wespennest, 2 stuks per verpakking, zonder lokstof of insecticide: hij lokt en doodt geen wespen. Hij is bedoeld voor gewone wespen, niet voor hoornaars of de Aziatische hoornaar, en tegen een nest dat er al zit helpt hij niet. De aanpak per seizoen lees je in de gids wespen bestrijden.

Bronnen: Wespenstichting (wespensoorten, geelpoothoornaar, veelgestelde vragen), EIS Kenniscentrum Insecten (Hoe om te gaan met hoornaars), Natuurmonumenten (hoornaar), Rijksoverheid (Wat moet ik doen als ik een geelpoothoornaar zie? en Geelpoothoornaar in Nederland), NVWA (Aziatische hoornaar), Vespa-Watch (INBO), provincie Groningen, IVN (Waardering voor de wesp), Natuurpunt (Wespen blijven maar actief).