Zilvervisjes en papiervisjes in huis: herkennen en bestrijden

Kort samengevat

• Zilvervisjes leven in kieren en komen alleen in het donker tevoorschijn.
• Ze houden van een luchtvochtigheid van 75 % of meer; onder 50 % kunnen ze zich nauwelijks handhaven.
• In ongeveer 95 % van de recente plagen in Nederlandse woningen gaat het om het papiervisje, dat ook in drogere kamers leeft.
• Een papiervisje kan tot 7 à 8 jaar oud worden en meer dan 250 dagen zonder eten.
• Ze zijn in kleine aantallen niet schadelijk voor je gezondheid; in grote aantallen beschadigen ze papier, behang en textiel.

Direct naar de oplossing: de zilvervisjesval of meteen de Super Ninja Zilvervisjesval.

Wat is een zilvervisje?

Een zilvervisje is een vleugelloos insect uit de orde van de franjestaarten (Zygentoma) dat alleen in gebouwen leeft en zich overdag verstopt op donkere plekken. Het wordt 7 tot 12 mm lang, glanst zilverig door de fijne schubben op zijn lijf en heeft achteraan drie dunne staartdraden. Jonge zilvervisjes lijken op de volwassen dieren, maar zijn lichter van kleur. Het zilvervisje heet ook wel suikergast. Zilvervisjes zijn lichtschuw en voelen hun weg vooral met hun voelsprieten: doe je 's nachts het licht aan, dan schieten ze weg naar de dichtstbijzijnde kier.

Hoe herken je een zilvervisje, een papiervisje en een ovenvisje?

Je herkent ze aan de kleur, de lengte en de plek waar je ze ziet: het zilvervisje is zilverglanzend en zit vooral op vochtige plekken, het papiervisje is grijs, gevlekt en behaard en zit ook in drogere kamers, en het ovenvisje is donkergrijs gespikkeld en leeft alleen op hele warme plekken.

Het ovenvisje is volgens het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) al lange tijd niet meer in Nederland gevonden; meestal gaat het om een zilvervisje of een papiervisje. Twijfel je, lees dan het verschil tussen een papiervisje en een zilvervisje.

Waar komen zilvervisjes vandaan?

Zilvervisjes komen bijna altijd mee met spullen: verhuisdozen, verpakkingen, tweedehands boeken, meubels en tassen die van het ene gebouw naar het andere gaan. Buiten leven ze in Nederland niet; ze zijn helemaal afhankelijk van mensen. Eenmaal binnen kruipen ze in kieren achter plinten, tegels en kitranden, en blijven ze zolang het daar vochtig en warm genoeg is. Papiervisjes komen veel voor in nieuwbouw en goed geïsoleerde woningen. Ze leven tussen muren, in de spouw, op zolder en in de kruipruimte, en verspreiden zich in flats via leidingkokers naar boven en beneden.

Wat betekent het als je veel zilvervisjes in huis hebt?

Veel zilvervisjes betekent bijna altijd dat het ergens te vochtig is: een lekkage, een doorslaande muur, een lekkende afvoer, condens onder het aanrecht of een slecht geventileerde badkamer. Ook nieuwbouw is een bekende oorzaak, omdat beton nog lang vocht afgeeft. Zie je ze ook in een droge woonkamer of boekenkast, dan is het waarschijnlijk een papiervisje.

Waar leggen zilvervisjes hun eitjes?

Zilvervisjes leggen hun eitjes in kleine groepjes in naden en kieren, waar je ze vrijwel nooit ziet. Een zilvervisje legt er in totaal tot ongeveer 100; bij 25 °C en 75 % luchtvochtigheid komen ze na zo'n 28 dagen uit. Een papiervisje legt gemiddeld 56 eitjes per jaar, in legsels van 2 tot 20. Die eitjes komen alleen uit bij een luchtvochtigheid van minstens 55 %.

Hoe snel vermenigvuldigen zilvervisjes zich en hoe oud worden ze?

Langzaam, maar ze leven lang. Een zilvervisje wordt 2 tot 3 jaar oud, een papiervisje tot 7 à 8 jaar. Bij 24 °C en 60 % luchtvochtigheid duurt het zo'n 14 maanden voordat een papiervisje volwassen is, en ook daarna blijft het vervellen en eitjes leggen. Een plaag groeit dus niet explosief, maar een paar dieren zijn genoeg om in een paar jaar een nieuwe plaag te vormen.

Wat eten zilvervisjes en eten ze ook kleding?

Zilvervisjes eten vooral koolhydraten: zetmeel, suiker, meel, vochtige granen, stijfsel uit behanglijm, papier en bepaalde boekbinderlijmen, en daarnaast schimmels en dode kleine insecten. Papiervisjes eten ook katoen, linnen en viscose. In grote aantallen vreten ze dus aan kleding, maar het zijn eerder afgeschraapte plekjes dan de ronde gaatjes van kledingmotten. Papiervisjes kunnen meer dan 250 dagen zonder eten, dus een paar weken niets laten slingeren helpt niet. Vind je ronde gaten in wol, kijk dan bij kledingmotten.

Zijn zilvervisjes gevaarlijk en kunnen ze bijten?

Nee, zilvervisjes zijn in kleine aantallen niet schadelijk voor je gezondheid, en geen van de vakbronnen die wij raadpleegden noemt een beet of een ziekte. De schade is materieel en ontstaat pas bij grote aantallen: aan papier, boeken, behang, foto's, postzegels en kleding. Papiervisjes doen volgens het KAD veel meer schade aan papier dan zilvervisjes, wat ze lastig maakt voor wie een archief of boekenkast heeft.

Wat doe je tegen zilvervisjes in de badkamer?

Tegen zilvervisjes in de badkamer helpt vooral het vocht weghalen: zet na het douchen het raam open of de ventilatie aan, trek de vloer droog en laat de deur niet dicht met een natte handdoek erin. Laat lekkende kranen, afvoeren en kitranden repareren en kit naden langs het bad, de douchebak en de plinten dicht. Zet een zilvervisjesval langs de plint, achter het toilet of onder de wastafel, zodat je ziet waar ze lopen. Met een hygrometer controleer je of de luchtvochtigheid echt onder 50 % komt.

Wat doe je tegen zilvervisjes in bed of in de slaapkamer?

Zuig de vloer langs de plinten, onder het bed en achter de kast grondig, en houd de slaapkamer droog door elke dag te luchten bij droog weer. Zilvervisjes zijn lichtschuw en zoeken donkere kieren, ook in de slaapkamer. Zet een val onder het bed of langs de plint om te zien of het om een los dier gaat of om meer. Bewaar boeken, papieren en kleding die je weinig gebruikt in goed sluitende dozen.

Hoe bestrijd je zilvervisjes?

Je bestrijdt zilvervisjes door hun leefomgeving droog en dicht te maken en ondertussen te vangen wat er al zit, in zes stappen:

1. Breng de luchtvochtigheid onder 50 %. Ventileer, verhelp lekkages en gebruik zo nodig een luchtontvochtiger of ventilator.
2. Dicht naden en kieren bij plinten, tegels, kitranden en leidingdoorvoeren.
3. Stofzuig grondig en vaak, vooral langs plinten en in hoeken. Zo haal je voedsel en een deel van de dieren weg.
4. Ruim schuilplaatsen op: stapels papier, karton en verhuisdozen. Bewaar boeken en papieren in afsluitbare dozen.
5. Zet vallen op de plekken waar je ze ziet. Een val vangt de dieren die al binnen zijn en laat zien waar en hoeveel ze lopen; vervang hem als hij vol is of na 3 maanden.
6. Houd ruimtes koel waar het kan: papiervisjes eten onder 16 °C niet meer, dus verwarm een zolder of berging niet onnodig.

Een val alleen roeit een plaag niet uit; hij helpt je de plaag te vinden en klein te houden terwijl je het vocht aanpakt. De Super Ninja Zilvervisjesval is plat en past onder kasten en langs plinten.

Bij welke luchtvochtigheid verdwijnen zilvervisjes?

Onder 50 % luchtvochtigheid kunnen zilvervisjes zich nauwelijks handhaven; ze voelen zich het best bij zo'n 25 °C en 75 % of meer. Papiervisjes kunnen beter tegen droge lucht, maar ook zij mijden ruimtes onder 50 %, en hun eitjes komen pas uit vanaf 55 %. Het advies is dus voor beide hetzelfde: onder 50 % blijven en dat met een hygrometer controleren.

Waar hebben zilvervisjes een hekel aan?

Zilvervisjes hebben een hekel aan droge lucht en aan licht: ze verstoppen zich overdag en vluchten zodra het licht aangaat. Een geur waarvan ze aantoonbaar wegblijven, is in de vakbronnen die wij lazen niet bekend. Dit doen de bekende huismiddeltjes:

Huismiddeltjes vangen hooguit een deel; zonder droge lucht komen zilvervisjes terug. Spinnen, duizendpoten en oorwormen eten ze ook, maar dat is geen aanpak.

Is er een spray tegen zilvervisjes?

Ja, er zijn sprays met een insecticide, maar het KAD en Milieu Centraal raden die voor zilvervisjes af: een droge omgeving werkt beter, en een spray raakt alleen het dier dat je ziet, niet de dieren in de kieren. Zie je één los kruipend insect lopen, dan kun je de Mintsect-spray tegen mieren en kruipende insecten gebruiken: spuit twee keer van ongeveer 30 cm direct op het insect, binnen 10 minuten ligt het stil. Mintsect is alleen voor binnen, werkt niet na en is niet bedoeld om een plaag te bestrijden. Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie. Toelatingsnummer EU-0031278-0000.

Helpt het om zilvervisjes dood te slaan?

Een zilvervisje doodslaan mag, maar het lost de plaag niet op: de meeste dieren en hun eitjes zitten in kieren die je niet ziet. Waarom mensen zeggen dat je ze niet moet doodslaan en wat beter werkt, lees je in moet je zilvervisjes doodslaan?

Gaan zilvervisjes vanzelf weg?

Zilvervisjes verdwijnen vanzelf als het droog wordt: in een droge omgeving kunnen ze zich nauwelijks handhaven, en het KAD vindt bestrijding daarom meestal niet nodig. Zolang het vochtig blijft, gaan ze niet weg. Papiervisjes zijn hardnekkiger omdat ze ook drogere lucht verdragen en lang zonder eten kunnen; een paar achterblijvers zijn genoeg voor een nieuwe plaag.

Wanneer schakel je een ongediertebestrijder in?

Schakel een bestrijder in als je na een paar maanden droog houden, kieren dichten en vangen nog steeds veel zilvervisjes of papiervisjes ziet, of als ze schade doen aan boeken en papieren. Een papiervisjesplaag in een flat of rijtjeshuis vraagt vaak een aanpak van het hele gebouw. Kies een erkende plaagdierbestrijder, bijvoorbeeld via de brancheverenigingen NVPB of PLA..N, en vraag naar het vakbekwaamheidsbewijs Beheersing plaagdieren en houtaantastende organismen. Twijfel je welk beestje je hebt, dan kan het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen of EIS Kenniscentrum Insecten het determineren.

Hoe voorkom je zilvervisjes?

Je voorkomt zilvervisjes door je huis droog te houden en ze niet mee naar binnen te nemen:

1. Houd de luchtvochtigheid onder 50 %: ventileer na het douchen en koken, en droog de was niet binnen.
2. Dicht naden en kieren bij plinten, tegels en leidingdoorvoeren.
3. Gooi verpakkingen en verhuisdozen snel weg en controleer tweedehands boeken en meubels voordat je ze opbergt.
4. Bewaar papier, boeken en kleding die je weinig gebruikt in afsluitbare dozen.
5. Zet een val op een vaste plek in de badkamer, zodat je nieuwe zilvervisjes vroeg ziet.

Lees ook: Papiervisje of zilvervisje? Zo herken je het verschil · Moet je zilvervisjes doodslaan of niet? · 7 plekken in huis waar ongedierte zich het liefst verstopt

Bronnen

• Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD), kennisbank: zilvervisje, papiervisje en ovenvisje.
• Milieu Centraal: zilvervisjes en papiervisjes.
• Literatuurstudie van studenten van Wageningen University voor Super Ninja (ACT 2428, 2020), met onder meer Aak et al. (2019), Schoelitsz en Brooks (2014), Schoelitsz en van Kempen (2016) en Eder (1940). Het 95 %-cijfer komt van Schoelitsz.