Teken: hoe herken je een teek en hoe voorkom je een tekenbeet?

Hoe ziet een teek eruit?

Een teek lijkt op een klein, plat spinnetje en hoort ook bij de spinachtigen (Tekenradar). Hij doorloopt vier stadia: ei, larve, nimf en volwassen teek. Een larve heeft zes poten, een nimf en een volwassen teek hebben er acht. In Nederland brengt vooral de schapenteek de Lyme-bacterie over; dat is een harde teek, herkenbaar aan een schildje op het achterlijf. Op de afbeelding zie je van klein naar groot een larve, een nimf, een volwassen vrouwtje en een vrouwtje dat zich heeft volgezogen.

Hoe groot is een teek?

Een teek die net in je huid zit, zie je als een zwart puntje (Thuisarts). Een vrouwtje zuigt zich vol met bloed en zwelt daarbij zichtbaar op (Tekenradar); na een paar dagen is ze een grijs of bruin bolletje zo groot als een doperwt (Thuisarts). Mannetjes hebben geen bloed nodig en bijten niet (Tekenradar). Een teek doet geen pijn en laat na een paar dagen vanzelf los, dus een beet kan je ontgaan (Thuisarts).

Wanneer zijn teken actief?

Teken zijn vooral actief van maart tot en met september: het aantal actieve teken begint meestal in de loop van maart te stijgen, en ongeveer de helft van alle tekenbeten die bij Tekenradar gemeld worden, valt in juni en juli (Tekenradar). Teken kunnen wel het hele jaar actief zijn als het warm genoeg is, dus ook in een zachte winter loont het om je huid te controleren.

Waar zitten teken?

Teken zitten vooral in hoog, schaduwrijk gras en in dode bladeren bij bomen en struiken (Tekenradar). Ze leven graag in gemengd loofbos met bosbes of varens en in dennenbos met een dichte, hoge graslaag, omdat daar veel muizen zitten. Teken springen niet en vallen meestal niet uit bomen: ze klimmen in grassen en struiken en stappen over als je ze raakt. In open terrein zoals weilanden en heide komen ze bijna niet voor. Ongeveer een derde van de tekenbeten lopen mensen op in de tuin, vooral in een bosrijke omgeving.

Kan een teek in huis of tuin een plaag worden?

In huis wordt een teek geen plaag: een teek die binnen terechtkomt, sterft volgens het RIVM na een dag of vijf omdat de lucht te droog is, en dat geldt ook voor de eitjes. In de tuin kunnen teken wel zitten, maar alleen waar een laag dode bladeren of mos ligt en er dieren komen die teken meebrengen; op een kale, zandige bodem overleven ze niet. Vanuit die laag kruipen ze tot hooguit anderhalve meter omhoog in planten. Houd je hond of kat tekenvrij, dan voorkom je dat teken via je huisdier op plekken in de tuin komen waar ze wel kunnen overleven (RIVM).

Hoe voorkom je een tekenbeet?

Blijf zoveel mogelijk op de paden, draag dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek met de pijpen in je sokken, en controleer na het wandelen je huid en kleding (Tekenradar en Thuisarts). Op lichte kleding zie je teken beter. Vermijd hoog gras en struiken en schud je kleding, pet, sokken en schoenen meteen buiten uit. Kleding met teken was je minstens 30 minuten op 60 graden, of je doet hem na het wassen in de droger. Laat kleine kinderen een hoedje of pet dragen en kijk bij hen ook op het hoofd, in de nek en achter de oren (Thuisarts). Geen enkele tip geeft een garantie, zegt Tekenradar: controleren blijft het belangrijkste.

Wat werkt echt tegen teken?

Kleding en controleren werken het best; een middel op de huid is een aanvulling. Thuisarts noemt DEET voor de huid die niet door kleding bedekt is, als je vaak wandelt, fietst of kampeert in de natuur, en zegt dat je eerst de informatie op de verpakking leest; volgens Tekenradar werkt DEET afstotend op teken. Er zijn ook middelen met icaridine of IR3535; op het etiket staat of een middel tegen teken mag worden gebruikt. Zo'n middel houdt teken op afstand, maar doodt ze niet: een teek die zich toch vastzet, haal je er gewoon uit.

Onze Super Ninja Muggen- en Tekenspray bevat 20 % IR3535 en beschermt tegen muggen en teken. Een beschermduur voor teken noemt het etiket niet, en de spray verwijdert of doodt geen teken. In België leveren we deze spray niet. Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie. Toelatingsnummer in Nederland: NL-0020000-0000.

Waar kan een teek niet tegen?

Een teek kan niet tegen droogte en hitte: in een gemiddeld huis sterft een teek na een dag of vijf (RIVM), en kleding minstens 30 minuten op 60 graden wassen of in de droger doen, doodt teken (Tekenradar). Knoflook, citroen, lavendel, kokosolie of azijn geven een geur af, maar onderzoek dat laat zien dat die teken tegenhoudt, kennen wij niet, en Thuisarts en Tekenradar noemen ze niet. Vertrouw er dus niet op en blijf je huid controleren.

Wat doe je als je een teek vindt?

Haal de teek zo snel mogelijk weg: pak hem met een puntige pincet zo dicht mogelijk op de huid bij de kop vast en trek hem er rustig uit, zonder te draaien (Thuisarts en Tekenradar). Hoe je dat doet en waar je daarna op let, lees je in zo verwijder je een teek stap voor stap.

Wat doe je bij een teek op je hond of kat?

Haal een teek bij je hond of kat op dezelfde manier weg: dicht bij de huid vastpakken en rustig eruit trekken. Voor een middel dat je dier tegen teken beschermt, ga je naar de dierenarts; onze spray is voor mensen, niet voor dieren.

Wanneer moet je met een tekenbeet naar de huisarts?

Bel dezelfde dag je huisarts als het verwijderen niet lukt, als de teek misschien 24 uur of langer in je huid zat, als je een rode of donkerpaarse vlek of ring krijgt die in een paar dagen groter wordt, of als je ziek wordt met koorts, hoofdpijn, spierpijn of moeheid (Thuisarts). In België raadt Sciensano de huisarts aan bij een rode ring of vlek die groter wordt of bij griepachtige klachten. Je tekenbeet meld je in Nederland bij Tekenradar en in België bij TekenNet van Sciensano.

Bronnen: Thuisarts (NHG), "Ik wil geen teek" en "Hoe verwijder ik een teek?"; Tekenradar (RIVM en Wageningen University & Research), "Basiskennis teken", "Waar leven teken?", "Het gedrag van de teek", "Wanneer zijn teken actief?", "Hoe kan ik een tekenbeet voorkomen?" en "Hoe controleer ik op tekenbeten?"; RIVM, "Tekenweetjes"; Sciensano, TekenNet, "Wat als ik gebeten ben door een teek?". Gelezen op 2 november 2026.